Tomarza

TOMARZA

Tomarza, Kayseri'ye 55 km uzaklıkta bir ilçedir. Tomarza'ya baÄŸlı 3 belediye, 46 köy vardır. GeliÅŸmekte olan bir ilçedir. 1953 yılında ilçe olmuÅŸtur. 1330 metre rakımlı ilçenin toplam yüzölçümü 1.485 km²'dir.

Ä°LÇE TARÄ°HÄ°

Eski ÇaÄŸ Roma Bizans Dönemleri
Ä°lçemiz sınırları içerisinde ilk yerleÅŸim izlerine Geç Hitit Döneminde Rastlanır. Merkez ve DadaloÄŸlu Kasabasında bulunan Tanrı ve Tanrıçayı temsil ettiÄŸi belirtilen kabartma resimler ve küçük heykeller, M.Ö. VII. yy'' a ait olup, Kayseri Müzesinde sergilenmektedir.

Tomarza yöresi, daha çok istilacıların önemli merkezlere geçip gittikleri güzergah  üzerinde yer alan küçük bir  yerleÅŸim yeri izlenimi vermektedir. Bu dönemle ilgili bazı ipuçlarına ilçe merkezi ve Erciyes yöresindeki köylerde yer alan yeraltı ÅŸehirlerinde rastlanabilmektedir.Bunların çoÄŸunun kapıları güneye açılmakta, içlerinde birbirine baÄŸlı odalar, ibadet yerleri, hayvan barınakları ve su sarnıçları bulunmaktadır. Odalarda basit resim figürleri görülebilir. Bunun dışında  Kapukaya ve Pusatlı köylerinde Ä°slam öncesi döneme ait mezarlara rastlamak mümkündür.

İlk İslam Akınları
    Asıl amacı Ä°stanbul''u elegeçirmek olan ilk Ä°slam akınları, Emeviler döneminde  baÅŸlamıştır. Kayseri'' ye ilk akınların 668 yılında baÅŸladığı görülmektedir. Kayseri,  726 yılında Abdulmelik oÄŸlu Müslüm tarafından fethedilmiÅŸtir. Ancak 968 yılında Bizans Ä°mparatoru Phocas Orta Anadolu ve Kayseri''yi geri almıştır. 

     Bu dönemde Bizans''lılar 40.000 Ermeni''yi Kafkaslar''dan getirerek Yozgat, Sivas ve Kayseri civarına yerleÅŸtirmiÅŸlerdir. Bu Ermeni kabilelerinden en büyüklerinden olan ve 1500 kiÅŸiden oluÅŸtuÄŸu tahmin edilen  kabilesinin bugünkü Tomarza''nın bulunduÄŸu bölgeye yerleÅŸtirildiÄŸi ve Tomarza  adının da buradan geldiÄŸi  iddia edilmektedir. Bizanslıların Ermenileri bölgeye getirme amacı, Türk-Ä°slam akınlarına karşı bir tampon oluÅŸturmaktı.

I.Dünya Savaşı

Tomarza, I. Dünya Savaşı sırasında Kuvay-i Milliye kuvvetlerine ev sahipliÄŸi yapmıştır. Özellikler Pusatlı köyü ve çevresi, Kuvay-i Milliye'ye cephanelik ambarı olmuÅŸtur. Köyün adı da burdan gelmektedir. Pusat silâh ve cephane anlamındadır. Fransızlar, güneyden Anadolu'yu iÅŸgale baÅŸlamışlar ve Adana'nın tamamını iÅŸgal etmiÅŸler ve ordan Kayseri il sınırına kadar gelmiÅŸlerdir. Sonraları, Kayseri'nin tek iÅŸgal edilmiÅŸ toprağı olan Bakırdağı beldesine kadar gelmiÅŸtir. Bunu haber alan Kuvay-i Milliye birlikleri Pusatlı ve çevresine cephane yerleÅŸtirmiÅŸlerdir.

Ä°LÇE COÄžRAFYASI

Tomarza Ä°ç Anadolu Bölgesinin Orta Kızılırmak Bölümünde ye alan Kayseri  Ä°linin sınırlar içerisindedir. DoÄŸuda Pınarbaşı ve Sarız, batıda Develi, kuzeyde  Talas ve Bünyan,güneyde Adana Ä°li Tufanbeyli Ä°lçesi ile çevrilidir. Ä°lçenin deniz  seviyesinden yüksekliÄŸi 1397 metre olup,  yüzölçümü 1452 km. dir.  Tarım arazisi 524.400 dekar, çayır mera  330 dekar, tarım dışı arazi 150.000 dekardır. Ä°ç Anadolu'' nun kırsal iklimi ilçede de kendisini  gösterir. Yazlar sıcak ve kurak, kışları soÄŸuk ve karlı geçer. Gece ile  gündüz arasındaki sıcaklık farkı çok fazladır. Haziran, Temmuz, AÄŸustos ayları dışında gece sıcaklıkları 0 derecenin altına düÅŸmektedir. Bu sebeple  erken don olayları görülür. Kar yağışları, Kasım ayının başından Nisan  ayının ortalarına kadar devam eder. YaÄŸmurlar Ä°lkbaharda konveksiyon,  Sonbaharda cephe yağışları ÅŸeklindedir.

Ä°LÇE NÜFUSU

2007 Yılı Adrese Dayalı Nüfus Sayım Sonuçlarına göre  Tomarza Ä°lçe Merkezi''nin toplam nüfusu 10.629, Ä°lçenin köylerle beraber toplam  nüfusu ise 28.107''dir. Toplam nüfusun 10.629''u merkezde, 17.478''i de köylerde  yaÅŸamaktadır.  Toplam nufüsü 40.000 civarındadır. Nüfus yoÄŸunluÄŸu kilometrekareye 20 kiÅŸidir.

Ä°LÇE EKONOMÄ°SÄ°

1-)Tarım
Tomarza ve köylerinde halkın temel geçim kaynağı tarım ve  hay­vancılıktır. îlçe sınırları içinde top­lam 5800 aile, geçimim bu yolla  saÄŸlamaktadır.ilçenin geniÅŸ tarım arazileri ol­makla birlikte çoÄŸu engebelidir.  Bu yüzden toprağın iÅŸlenmesi ve sulanması  konusunda  zorluklarla  karşılaşılmaktadır. Zamantı Irmağı kenarındaki arazilerde sulama ka­nalları,  regülatör  ve  motorlar vasıtası ile sulama yapılmakta, bunun dışındaki  alanlarda ise kuru tarım uygulanmaktadır. Tomarza''da rakımın yüksekliÄŸi ve  iklimin elveriÅŸsizliÄŸi sebebiyle meyve üretimi yok denecek kadar azdır. Mevcut  üretim ise ticari amaçlı olmayıp, meyve aÄŸaçlarının kendi kendine getirdiÄŸi  miktardan ibaret bulunmaktadır. îlçede son yıllarda geleneksel tarım yöntemleri  hemen hemen tamamen terk edilerek, modern yöntemler kullanılmaya baÅŸlanmış ve bu  sayede; elde edilen ürün miktarında büyük artışlar saÄŸlanmıştır.Tarımda gübre  kullanımında da son  yıllarda  büyük  bir  artış gözlenmektedir. 1995 yılı  verilerine göre ilçe sınırları içinde kullanılan gübre miktarı, 4524 ton  civarındadır.Tarımda verimliliÄŸi artıran sebep­lerden bir baÅŸkası da zirai  mücadele konusunda çiftçilerin bilinçlenmesidir. Zirai mücadele için kul­lanılan  ilaç miktarı her yıl artmakta olup, 1995 yılında (Hububat, sebze ve meyvede)  toplam 6 ton ilaç kul­lanıldığı belirtilmektedir.Ayrıca son yıllarda kullanımında büyük bir artış kaydedilen  sertifikalı tohumluklar da verimliliÄŸi artıran bir  diÄŸer  unsur olarak  göze  çarpmaktadır.Bunun dışında kuru tarım uygula­nan alanlarda, kurulan sulama  koo­peratifleri vasıtasıyla yer altı ve yerüstü su kaynakları deÄŸerlendirilerek,  sulu tarıma geçilmekte ve alternatif ürün yetiÅŸtiriciliÄŸine yönelinmektedir.

2-)Sanayi

Ä°lçemizde bulunan sanayi ve üretim tesisleri;

- Tomarza Un Fabrikası
- Süt Mandırası (Peynir Ä°malathanesi)
- Üçler Yem Fabrikası
- Akbel Süt Toplama Merkezi
- Akel Mermer Fabrikası
- Okyaylar Taş Fabrikası
- Tektaşlar Tarım Aletleri İmalathanesi

3-) Ticaret
4-) Hayvancılık
5-) Madencilik

SOSYAL YAPI

EÄŸitim
Ä°lçe  genelinde biri Ä°lçe Merkezinde, diÄŸeri DadaloÄŸlu Kasabası''nda olmak üzere 2 Çok  Programlı Lise, 1 Ä°mamhatip Lisesi, 1 Anadolu Endüstri Meslek Lisesi olmak üzere  toplam 4 adet lise mevcuttur. Endüstri Meslek Lisesi bünyesinde 1 Çıraklık  EÄŸitim Merkezi faaliyet göstermektedir. Milli EÄŸitim MüdürlüÄŸü''ne baÄŸlı toplam  48 ilköÄŸretim okulu bulunmaktadır. Okullarımızda, okul öncesi 293 öÄŸrenci,  ilköÄŸretim okullarında 4597, ortaöÄŸretim okullarında 684 öÄŸrenci olmak üzere  toplam 5574 öÄŸrenci öÄŸrenim görmektedir.

Sağlık
Ä°lçemizde saÄŸlık hizmetleri, SaÄŸlık Grup BaÅŸkanlığı''na baÄŸlı 25 yataklı Devlet  Hastanesi, merkez ve köylerdeki 7 adet saÄŸlık ocağı ile bunlara baÄŸlı saÄŸlık  evleri vasıtasıyla halka sunulmaktadır. Hastanemizde dahiliye, çocuk, diÅŸ, aile  hekimliÄŸi, acil polikliniÄŸi ve 24 saat düzenli hizmet veren röntgen,   laboratuar , Hemodiyaliz , Kadın doÄŸum ünitesi  ile hizmet sunulmaktadır.

KÜLTÜREL YAPI

Tomarza Ä°lçesi gelenek görenek yönünden oldukça zengindir. Özellikle  düÄŸünler, doÄŸum, sünnet ettirme, askere uÄŸurlama, hacı uÄŸurlama, cenazeye  katılma ve taziye ziyaretleri ayrı önem taşır.
   

   Evlenme Usulleri
Yörede genellikle  görücü usulüyle ve dünür vasıtasıyla kız istenerek evlenme yapılır. Kız kaçırma  olayına pek rastlanmaz.

   -Kız  Ä°steme (Dünür-DüÄŸür Gitme): Erkek tarafı adayını belirledikten sonra  damat adayının annesinin bir komÅŸu kadın veya akrabasından birinin hanımı  vasıtasıyla kız anasının ve kızın " aÄŸzını arar " böylece dünürcünün nasıl  karşılanacağı öÄŸrenilir. Buna göre hatırı sayılır bir komÅŸu veya yöre halkından  biri görüÅŸ almak üzere kız evine gönderilir. Yöre geleneÄŸine göre misafir  güleryüzle karşılanır ve ağırlanır. Gönderilen bu temsilci uygun bir dille söze  girerek "filanlar sizinle hısım olmak isterler" diyerek konuyu duyurur. EÄŸer kız  tarafı konuya olumlu bakıyorsa  " Allah yazdıysa biz  ne diyelim " derler. Ancak olumsuz bakılıyorsa, bu da dolaylı ifadelerle  dünürcüye söylenir. Alınan haber olumluysa erkek tarafı akrabalarının ve  mahallenin hatırı sayılır büyükleriyle önceden haber vererek tespit edilen günde  kız evine giderler. Aralarında iyi konuÅŸabilen  biri bir süre sohbet  ettikten sonra " gelene ne geldin denmez, Allah''ın emri  Peygamber''in kavli ile oÄŸlumuz falan oÄŸlu falana kızınızı istemeye geldik"  der. Buna "düÄŸür (dünür) düÅŸme" denir. Kız tarafı  müsaade ister ve yakın akrabalarıyla olayı istiÅŸare eder ve  "Siz  ne buyuruyorsunuz" diyerek görüÅŸleri alınır. Onlar da genellikle kızın  anne ve babasını görüÅŸüne uyarak hayırlı olmasını dilerler. Bu geliÅŸmeden sonra  uygun bir zamanda erkek evinden gelen dünürcüler ile kız evinin çağırdığı  temsilciler kız evinde toplanarak yukarda ki gibi dünür düÅŸer. Kız evinin  sözcüsü Allah yazdıysa ne diyelim, emmiler, dayılar  münasip gördüler ben de Allah rızası için verdim gitti" der. Bunun  üzerine orada Kur''an okunur ve dua edilir. Hazır bulunanlara lokum helva gibi  tatlılar ikram edilir. Buna tatlıcalık, ağız tatlılığı"  denir.

    -NiÅŸan: Törene çaÄŸrılan  akrabalar gelin kıza genellikle takı hediye ederler. Gelin adayı kendisine  hediye edilen takıları özenle saklar ve niÅŸanlılığı süresince katıldığı düÄŸn ve  törenlerde bunları mutlaka takar.

    -Düzen: DüÄŸün öncesinde eksik  kalan çeyiz eÅŸyalarının, gelin kızın düÄŸünde giyecek eÅŸyalarının alınması için  damat ve gelinin en yakınları çarşıya çıkarlar. Ä°stekler genellikle kız evinden  gelir. Damat tarafı istekleri itirazsız kabullenir. Düzen için gelenlere ve  yakın akrabalara da giyecekten oluÅŸa hediyeler alınır.

     -Bayrak Kaldırma: DüÄŸünün baÅŸlama iÅŸareti ve düÄŸün evinin belirtilmesi açısından hazırlanan özel bir direÄŸe bayrak takılarak düÄŸün yapılacak eve dikilir.DüÄŸün, tatil günlerinde yapılması için  bayrağın Cuma namazından sonra dualarla kaldırılmasıyla baÅŸlar ve Pazar günü sona erer.